Website Cải cách hành chính

Một vài suy nghĩ về cải cách tổ chức ngành Hải quan
Trong quá trình cải cách hành chính, hệ thống tổ chức của ngành Hải quan đã từng bước được điều chỉnh cho phù hợp với yêu cầu nhiệm vụ trong từng giai đoạn. Quyết định 810 của Bộ Tài chính về "Kế hoạch cải cách, phát triển, hiện đại hoá ngành Hải quan giai đoạn 2004-2006" đã đề cập đến việc quy hoạch, sắp xếp lại tổ chức hải quan theo hướng chuyên sâu và hiện đại. Đây là một chủ trương hết sức đúng đắn và cần thiết. Chúng tôi cho rằng, bên cạnh mặt tích cực, hệ thống tổ chức ngành Hải quan hiện nay cũng còn những bất cập, chưa thực sự thông suốt, hiệu quả.

Ngày nay, Hải quan Việt Nam đã và đang đẩy mạnh hiện đại hoá, chuyển mạnh từ phương pháp quản lý truyền thống sang quản lý hiện đại theo kỹ thuật quản lý rủi ro, chuyển mạnh từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm", dùng trí tuệ và máy móc hiện đại thay cho sức người, làm thay đổi căn bản nhận thức của cán bộ, công chức hải quan trong tác nghiệp và trong xây dựng lực lượng. Mặt khác, khi hàng rào thuế quan và phi thuế quan từng bước được gỡ bỏ, theo tiến trình tự do hoá thương mại, nguồn thu ngân sách nhà nước từ hàng hoá XNK sẽ giảm dần và hoạt động buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hoá qua biên giới cũng giảm theo, chủ yếu tập trung vào buôn lậu hàng cấm xuất, cấm nhập (vũ khí, chất nổ, ma tuý, tài liệu phản động, ấn phẩm đồi trụy, tiền giả, hàng giả...) là những mặt hàng siêu lợi nhuận, xâm hại đến an ninh quốc gia, sức khoẻ và lợi ích của người tiêu dùng.

Trên cơ sở đó, cần đổi mới tổ chức ngành Hải quan theo hướng: tinh gọn, chuyên nghiệp, hiện đại, thông suốt, hiệu lực, hiệu quả trên cơ sở nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát hải quan theo chuẩn mực quốc tế, đảm bảo an ninh, thuận lợi thương mại, chống khủng bố quốc tế.

Chúng tôi cho rằng, vấn đề quan trọng là phải khắc phục được những hạn chế của mô hình tổ chức truyền thống hiện nay, chuyển thành lực lượng kiểm tra, giám sát và chống buôn lậu chuyên nghiệp, hiện đại theo quy định của Luật Hải quan. Đây là cuộc cách mạng trong tổ chức của ngành Hải quan. Cần tăng cường sự phân công, phân cấp, cá thể hoá trách nhiệm rõ ràng, minh bạch, nâng cao tính chuyên nghiệp, chuyên sâu, hiện đại. Chẳng hạn, mỗi một loại hình cửa khẩu, tuyến biên giới được thống nhất trong từng mô hình quản lý riêng, khắc phục tình trạng chia cắt, chồng chéo như hiện nay (một Cục Hải quan tỉnh phụ trách cả các Chi cục hải quan ở cửa khẩu biên giới đường bộ và đường biển; cả ở sân bay và hải cảng, khu công nghiệp, khu chế xuất...). Vì vậy, theo ý kiến chúng tôi có thể lập các Văn phòng Hải quan (như nhiều nước đã làm) ở các địa bàn trung tâm có đông đảo các doanh nghiệp xuất nhập khẩu; hình thành các mô hình quản lý riêng từng loại hình cửa khẩu (sân bay, hải cảng, đường bộ, khu công nghiệp, khu chế xuất, khu thương mại, cửa hàng kinh doanh miễn thuế...). Riêng các Đội kiểm soát hải quan chỉ nên thiết lập ở những địa bàn trọng điểm có buôn lậu, không nhất thiết nơi nào cũng phải có như hiện nay.

Để có được một tổ chức hải quan phù hợp, cần tiến hành khảo sát thực tế, nghiên cứu những tiêu chí, tiêu chuẩn nghiệp vụ trên cơ sở cá thể hoá trách nhiệm, chẳng hạn như mỗi một công chức hải quan có thể làm thủ tục, có thể kiểm tra, giám sát được bao nhiêu bộ tờ khai XNK trong một ngày. Hoặc ở một Văn phòng hải quan, Hải quan cửa khẩu, mỗi ngày thông quan được bao nhiêu lô hàng XNK, phương tiện XNK để phân loại mô hình tổ chức theo các cấp 1,2,3... và bố trí biên chế cho phù hợp, khắc phục tình trạng nơi thừa, nơi thiếu, nơi nhàn, nơi vất vả như hiện nay.

Cùng với những vấn đề nêu trên, cần có biện pháp giải quyết tốt mối quan hệ giữa công tác hải quan với các vấn đề về địa giới hành chính, về cơ chế lãnh đạo giữa ngành Hải quan và địa phương, xử lý vi phạm hành chính, điều tra truy tố các vụ án hình sự về buôn lậu... để đảm bảo cho lực lượng Hải quan có đủ thẩm quyền giải quyết các vấn đề thuộc lĩnh vực hải quan, trên cơ sở bảo vệ lợi ích, chủ quyền, an ninh quốc gia, phục vụ công tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước.

Như vậy, rõ ràng việc đổi mới tổ chức của Hải quan Việt Nam cần phải có giải pháp tổng thể trên cơ sở nghiên cứu khoa học, tiến hành đồng bộ và triệt để, phù hợp với sự chuyển biến của đất nước và quốc tế trong thời kỳ mới. Đồng thời qua đó, ngành Hải quan cần nghiên cứu kiến nghị, sửa đổi, bổ sung chế độ đào tạo, bồi dưỡng, đãi ngộ phù hợp và thoả đáng, đảm bảo điều kiện nhà ở đối với cán bộ, công chức Hải quan, tạo điều kiện cho họ gạt bỏ tính toán cá nhân, thực sự yên tâm, phấn khởi hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.

Báo Hải quan ngày 28/03/2006

30/03/2006