Website Cải cách hành chính

Tối ưu hoá dịch vụ công
Nhà nước chỉ lựa chọn những lĩnh vực dịch vụ công trọng yếu để trực tiếp thực hiện, còn lại phân cấp cho chính quyền địa phương hay “đặt hàng” các doanh nghiệp (DN) với sự quản lý, giám sát thích hợp. Đó là lời khuyên của các chuyên gia về tổ chức nhà nước của các tổ chức quốc tế dành cho Việt Nam.

Cung cấp dịch vụ công vốn được coi là một trong 3 chức năng cơ bản của bộ máy hành chính nhà nước, do đó việc đảm bảo tốt chức năng này là một nhiệm vụ quan trọng trong công cuộc cải cách hành chính. Tuy nhiên, ngay cả ở những nước có nền hành chính phát triển, thì những câu hỏi then chốt như dịch vụ công bao gồm những lĩnh vực nào và bộ máy hành chính nên cung cấp dịch vụ công như thế nào... không phải bao giờ cũng có câu trả lời thống nhất. Đối với Việt Nam, đất nước có nhiều năm tồn tại một nền hành chính tập trung mà trong đó các chức năng quản lý và phục vụ không có sự tách bạch rõ ràng, thì đây lại càng là một vấn đề rất đáng lưu tâm.

Ông Mel Blunt, Cố vấn trưởng về kỹ thuật thuộc Dự án Hỗ trợ cải cách hành chính Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) cho biết, theo quan niệm quốc tế, dịch vụ công là những dịch vụ có tính chất công cộng mà Nhà nước có trách nhiệm tổ chức cung cấp để phục vụ cho nhu cầu chung cần thiết cho cuộc sống cộng đồng, đảm bảo an toàn xã hội và không vì mục tiêu lợi nhuận. Trách nhiệm chính của việc cung cấp dịch vụ công thuộc về Nhà nước, nhưng việc cung cấp dịch vụ có thể do Nhà nước trực tiếp làm hoặc do các đối tác xã hội làm trong khuôn khổ pháp luật dưới sự giám sát, quản lý của Nhà nước. Chuyên gia này khuyến cáo: “Tôi nhận thấy một xu hướng mạnh mẽ ở Việt Nam hiện nay là phân cấp, phân quyền và “xã hội hóa”. Đây là xu hướng đúng, nhưng trong lĩnh vực dịch vụ công, cơ chế thị trường chưa hẳn là cách tốt nhất để cung cấp những dịch vụ cơ bản. Việc cung cấp các dịch vụ của Nhà nước thường chú trọng đến chất lượng, nhưng lại có quá ít sự lựa chọn. Còn việc cung cấp các dịch vụ theo cơ chế thị trường lại ít quan tâm đến chất lượng, mà chú trọng đến lợi nhuận thu được”.

Từ đó, một số nguyên tắc mà ông Blunt đưa ra là cần có sự phân loại các dịch vụ công. Nhóm mà khu vực tư nhân có thể tạo ra được sản phẩm vừa rẻ lại vừa hiệu quả cần tư nhân hóa. Nhóm dịch vụ thiết yếu đối với người dân và đòi hỏi phải có sự kiểm soát của Chính phủ để đảm bảo sự bình đẳng về thụ hưởng dịch vụ và giá cả cần do Nhà nước thực hiện. Nhóm dịch vụ có thể được thực hiện ở cấp thấp hơn chính quyền trung ương thì nên phân cấp, phân quyền cho địa phương thực hiện... Phạm vi thực hiện dịch vụ công, hay các loại hình dịch vụ công được phân chia vào các nhóm này là rất khác nhau giữa các quốc gia. TS Dương Quang Tung (Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu khoa học tổ chức Nhà nước, Bộ Nội vụ) cho biết, ở Cộng hòa Pháp, dịch vụ công được hiểu rất rộng, bao gồm cả các hoạt động như thuế, cấp phép, đăng ký...; còn ở Italy, dịch vụ công được giới hạn chủ yếu ở hoạt động sự nghiệp và hoạt động kinh tế công ích. Công việc hành chính được xem là hoạt động công quyền, không có tính dịch vụ và không thu bất kỳ một khoản phí nào. Các hoạt động kinh tế công ích như cung cấp điện, nước, giao thông công cộng, vệ sinh môi trường ở cả hai quốc gia trên đều là hoạt động phi lợi nhuận, phải đáp ứng các quy định của chính quyền địa phương về giá cả, chất lượng phục vụ. Các dịch vụ sự nghiệp như giáo dục, y tế, văn hóa... hầu hết do chính quyền địa phương và tư nhân đảm nhiệm, song có sự quản lý rất chặt chẽ về nhân lực của chính quyền trung ương. Dịch vụ kinh tế công ích chủ yếu được tổ chức theo mô hình DN thực hiện dưới phương thức hợp đồng công việc giữa chính quyền địa phương và DN. DN hoạt động theo nguyên tắc tự chủ, tự chịu trách nhiệm; nếu thu nhập không đủ bù đắp chi phí thì sẽ được bù lỗ từ ngân sách địa phương...

Trong những điều kiện cụ thể của Việt Nam, luật sư Nguyễn Văn Thảo phân các dịch vụ công thành 5 lĩnh vực: dịch vụ hành chính công (cấp phép, đăng ký, chứng thực...), sự nghiệp công (cung cấp phúc lợi y tế, văn hóa, bảo hiểm, chăm sóc sức khỏe, phòng chống dịch bệnh), dịch vụ công ích (xây dựng đường sá, cầu cống, vệ sinh môi trường...), dịch vụ pháp lý (cung cấp thông tin, tư vấn về giao dịch dân sự, mua bán nhà cửa, đất đai, thi hành án dân sự...) và dịch vụ công phục vụ sản xuất (thủy lợi, khuyến nông, khuyến lâm, cung cấp giống, thông tin thị trường...). Ông nói: “Vấn đề chúng ta cần tìm kiếm là làm thế nào để kết nối, phối hợp các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và kinh doanh để tạo ra dịch vụ hoàn hảo”. Mặc dù cuộc thử nghiệm của Hà Nội về dịch vụ hành chính công, nhất là việc cấp các loại giấy chứng nhận về nhà đất, đã bị nhiều ý kiến phê phán, luật sư Thảo cho rằng, đây là một việc làm cần thiết, lẽ ra có thể thành công nếu được thực hiện một cách đồng bộ dưới sự chỉ huy chung của UBND. Chuyên gia này cũng tỏ ra tâm đắc và coi “Chính phủ điện tử” là một ví dụ về việc thực hiện dịch vụ công hiệu quả

Anh Thư
Báo Đầu tư

13/03/2006