Website Cải cách hành chính

Hoàn toàn tự chủ trong chi tiêu
Không thể phủ nhận tác động tích cực của Nghị định 10/2002/NĐ-CP (quy định về chế độ tài chính áp dụng cho đơn vị sự nghiệp có thu - SNCT) đối với đơn vị sự nghiệp hoạt động có thu do cơ quan có thẩm quyền của Nhà nước thành lập. Mới đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính (BTC) Trần Văn Tá đã so sánh khá ví von rằng, nếu như Khoán 10 (Nghị quyết số 10 của Bộ Chính trị) đã cởi trói cho người nông dân, tạo đà thúc đẩy nông nghiệp - nông thôn, thì Nghị định 10/2002/NĐ-CP cũng đã, đang và sẽ làm được điều tương tự với cơ quan SNCT.

Thực tiễn cho thấy, chỉ những đơn vị có nguồn thu lớn mới mong muốn được tự chủ về tài chính

Ông Cao Tấn Khổng, Chủ tịch UBND tỉnh Bến Tre (một trong những địa phương đi đầu trong triển khai Nghị định 10/2002/NĐ-CP), cho biết, nhiều thiết bị, máy móc đắt tiền của ngành giáo dục, y tế… nếu chờ ngân sách đầu tư thì còn lâu người dân mới được sử dụng, song nhờ Nghị định 10/2002/NĐ-CP, mà đến nay Bến Tre đã có những loại máy móc, thiết bị hiện đại, trong khi ngân sách không phải đầu tư, nhà đầu tư thu hồi được vốn sau một thời gian hoạt động, còn người dân cũng được hưởng lợi ích phù hợp với khả năng chi trả. “Chính quyền chỉ quản lý chất lượng và giá cả”, ông Khổng nói.

Còn ở tầm vĩ mô, theo đánh giá của BTC, sau khi thực hiện quyền tự chủ tài chính (hiện có khoảng 50% số đơn vị SNCT đã thực hiện cơ chế này) các đơn vị SNCT đã chủ động sử dụng nguồn kinh phí từ ngân sách nhà nước giao, tích cực khai thác nguồn thu sự nghiệp để đáp ứng yêu cầu hoạt động và nhu cầu cung cấp dịch vụ cho xã hôi; bảo đảm chi tiêu tiết kiệm, hiệu quả nguồn kinh phí; xoá bỏ tình trạng “hành chính hoá” hoạt động sự nghiệp. Một kết quả nữa cũng được BTC ghi nhận là, Nghị định 10/2002/NĐ-CP đã tạo điều kiện phát triển và mở rộng hoạt động dịch vụ do đơn vị SNCT được chủ động trong việc huy động các nguồn lực về tài chính, lao động, cơ sở vật chất để tổ chức hoạt động dịch vụ ngày càng phong phú và đa dạng, từ đó đã nâng cao chất lượng hoạt động sự nghiệp và tăng thu nhập cho người lao động (có những đơn vị trả thu nhập cho người lao động cao gấp từ 2 đến 5 lần mức lương, cấp bậc, chức vụ bình quân do Nhà nước quy định).

Từ những kết quả khả quan trên, BTC đã tính tới việc xây dựng một nghị định thay thế Nghị định 10/2002/NĐ-CP cho phù hợp hơn với thực tế, bởi quá trình triển khai thực hiện Nghị định trên cho thấy, chỉ những đơn vị có nguồn thu lớn mới mong muốn được tự chủ về tài chính, còn những đơn vị có nguồn thu nhỏ lại không muốn thực hiện Nghị định 10/2002/NĐ-CP do ngại số kinh phí mà ngân sách nhà nước đảm bảo hàng năm bị cắt giảm. Ngoài ra, hiện cả nước có tới 80% đơn vị sự nghiệp không có nguồn thu (vào khoảng 62.000 đơn vị), nhưng lại không thuộc diện điều chỉnh của Nghị định 10/2002/NĐ-CP. Lãnh đạo nhiều đơn vị SNCT tự chủ về tài chính, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng, chứng khoán… gần đây đã bắt đầu lo ngại tình trạng “chảy máu chất xám” do Nghị định 10/2002/NĐ-CP chỉ cho phép đơn vị đảm bảo 100% chi phí căn cứ vào kết quả hoạt động tài chính trong năm xác định quỹ tiền lương, tiền công để điều chỉnh tăng thêm mức lương tối thiểu không quá 2,5 lần so với mức tiền lương tối thiểu chung do Nhà nước quy định (đối với đơn vị đảm bảo một phần chi phí được tăng không quá 2 lần).

Năm 2006, BTC đặt mục tiêu giao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm cho tất cả các đơn vị sự nghiệp trong phạm vi toàn quốc, đồng thời với giải pháp cho phép đơn vị tự chủ tài chính trả thu nhập cho người lao động trên nguyên tắc người nào có hiệu suất lao động cao được trả thu nhập cao hơn (mà không khống chế mức thu nhập của từng người). Quỹ lương của đơn vị sự nghiệp bảo đảm 100% chi phí cũng được nâng lên gấp 4 lần so với quỹ tiền lương cấp bậc, chức vụ do Nhà nước quy định; quỹ lương của đơn vị bảo đảm một phần chi phí được gấp 3 lần và đơn vị có nguồn thu không đáng kể hoặc không có nguồn thu cũng được phép tăng gấp 2 lần so với quỹ tiền lương cấp bậc, chức vụ do Nhà nước quy định. Ngoài ra, đơn vị sự nghiệp còn được trích lập quỹ phát triển hoạt động sự nghiệp (tối thiểu bằng 25% chênh lệch thu - chi), quỹ khen thưởng, quỹ phúc lợi (tối đa bằng 3 tháng tiền lương, tiền công bình quân và thu nhập tăng thêm trong năm) và quỹ dự phòng ổn định thu nhập.

Ngoài việc được tự chủ trong việc trả lương cho người lao động, BTC cũng chủ trương cho đơn vị sự nghiệp được tự chủ thực hiện nhiệm vụ, tổ chức và bộ máy biên chế, trong đó có việc cho phép được liên doanh, liên kết để sản xuất hàng hoá, cung ứng dịch vụ; được mời chuyên gia nước ngoài đến làm việc và được cử viên chức đi học tập, công tác ở nước ngoài để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ; được thành lập, giải thể các tổ chức trực thuộc…

Đối với quyền tự chủ về tài chính, BTC nhiều khả năng sẽ đồng ý cho đơn vị sự nghiệp quyết định các khoản thu, mức thu đối với hoạt động sản xuất - kinh doanh, liên doanh, liên kết trên cơ sở bảo đảm bù đắp chi phí và có tích luỹ; chủ động sử dụng nguồn kinh phí ngân sách nhà nước cấp; quyết định các mức chi quản lý, nghiệp vụ thường xuyên cao hơn hoặc thấp hơn mức chi do Nhà nước quy định

Báo Đầu tư ngày 10/3/2006

10/03/2006