Website Cải cách hành chính

Ai hiểu nỗi khổ người không hộ khẩu?
Tại thành phố Hồ Chí Minh từ lâu nay hộ khẩu được coi là “tấm bùa hộ mệnh”, bởi không có hộ khẩu thường trú thì công dân bị hạn chế rất nhiều quyền, thậm chí đến các nghĩa vụ công dân cũng không thể thực hiện được.

Không có hộ khẩu, không được lấy chồng…

Chị T.T (sinh 1975) quê Quảng Ngãi, cùng gia đình vào cư trú tại quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh từ năm 1980. Không nhập được hộ khẩu vào thành phố vì thiếu điều kiện, bị cắt hộ khẩu tại quê do đi lâu không về, cả gia đình T.T rơi vào cảnh “công dân tự do”. Đến nay, T.T đã 30 tuổi nhưng vẫn không có giấy chứng minh nhân dân vì không có hộ khẩu. T.T muốn lấy chồng nhưng sẽ không ai cho đăng ký kết hôn vì không có chứng minh nhân dân.Riêng vấn đề mẹ T.T lại hơi khác. Để có hộ khẩu mẹ của T.T. đã gom góp tiền mua một căn nhà hợp pháp. Điều kiện nhà ở đã xong, mẹ T.T lo sang điều kiện làm việc ổn định. Trớ trêu thay, mẹ của T.T đã gần 60 tuổi-hết tuổi lao động nên không ai nhận bà vào làm việc để có được hợp đồng làm việc. Và do vậy, theo tư vấn, mẹ T.T phải làm “giám đốc” và “được” đóng thuế trong 6 tháng liên tục dù chẳng kinh doanh gì để chứng minh rằng có việc làm ổn định.

Bà N.T.H, sống tạm trú tại nhà người em ở quận I từ năm 1978. Do không có hộ khẩu, khi sinh con bà H không thể khai sinh cho con nên con bà chỉ được học lớp tình thương vào ban đêm. Bà H làm đơn xin được nhập hộ khẩu vào nhà người em (có sự đồng ý, bảo lãnh của người em là chủ hộ nhà hợp pháp) nhưng công an không cho vì không hợp quy định của thành phố Hồ Chí Minh. Người thân bà H góp tiền cho bà mượn mua nhà hợp pháp để xin hộ khẩu thì không đăng ký chủ quyền được, lý do không có giấy chứng minh nhân dân. Bà H làm đơn xin cấp giấy chứng minh nhân dân, công an từ chối, lý do không có hộ khẩu. Bà H xin hộ chiếu ra nước ngoài thăm người quen bị công an gạt sang một bên cũng vì không có hộ khẩu. Và tất nhiên, bà H cũng không được mở tài khoản ngân hàng, không thể tham gia các giao dịch dân sự, hành chính, kinh tế khác vì không có chứng minh, không có hộ khẩu.

Theo quy định của Công ty cấp nước thành phố Hồ Chí Minh, những người thuộc diện tạm trú tại thành phố nếu sử dụng nguồn nước do Công ty cung cấp thì phải chịu giá cao hơn (cho mỗi đơn vị m3) so với người có hộ khẩu thường trú. Tại sao cùng là khách hàng sử dụng nước như nhau lại có sự phân biệt giữa người có hộ khẩu thường trú và tạm trú như vậy?

Thậm chí trong vụ hoả hoạn vừa xẩy tại phường 1, quận 8 làm 40 hộ dân rơi vào cảnh màn trời chiếu đất. Việc cưú trợ, hỗ trợ cho các nạn nhân cũng có sự phâm biệt giữa người có hộ khẩu với người không có hộ khẩu.

Nhà-hộ khẩu bao giờ hết đòi nhau?

“Muốn hợp thức hóa nhà đòi hỏi phải có hộ khẩu, muốn đăng ký hộ đòi phải có nhà hợp pháp” là quy định tréo ngoe chưa có lối thoát. Nhà hợp pháp là gì? Theo quy định của thành phố Hồ Chí Minh, phải là nhà đã có giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà và quyền sử dụng đất. Vậy hàng trăm ngàn căn nhà chưa được cấp giấy là không hợp pháp? Thật ra, “nhà hợp pháp” chỉ từ quy định mà ra, chứ những căn nhà chưa có giấy chứng nhận vẫn tồn tại từ hàng chục năm qua, người dân vẫn sống ổn định ở đó.

Ông Trần Triều Dương, phó giám đốc công an thành phố Hồ Chí Minh , nói: “Quan điểm của công an thành phố là nên tách rời quan hệ sở hữu ra khỏi quan hệ quản lý hành chính. Tức nhà là tài sản, còn hộ khẩu là để quản lý nhà nước về vấn đề cư trú”.

Có lẽ vậy nên trong báo cáo ngày 9/4/2004 gửi Uỷ ban nhân dân thành phố, công an thành phố thừa nhận “phần nào đó thành phố chưa thực hiện đúng nội dung quy định của Nghị định 51 rằng hộ khẩu nhằm xác định nơi cư trú của công dân, đã gây khó khăn cho cả chính quyền, công an và người dân”. Theo đề xuất, công an thành phố sẽ giải quyết mối quan hệ giữa hộ khẩu và nhà ở theo nguyên tắc hộ khẩu là để xác định nơi cư trú của công dân, còn nhà ở theo nguyên tắc sở hữu. Theo đó, công dân sống ở đâu thì đăng ký (bao gồm thường trú và tạm trú) ở đó. Nếu đúng điều kiện về nhà ở thì cấp sổ theo Nghị định 51. Ngược lại, vẫn cấp sổ nhưng thêm dòng “nhà ở chưa hợp pháp”, “nhà thuê”, “nhà ở nhờ”, “nhà xây dựng trên đất nông nghiệp”…Đây là tinh thần, là hướng giải quyết cho cặp mâu thuẫn “nhà-hộ khẩu”.

Còn về điều kiện nhập hộ khẩu vào thành phố Hồ Chí Minh? công an thành phố Hồ Chí Minh đề xuất: vẫn giữ nguyên điều kiện: “không thuộc diện cấm cư trú tại thành phố Hồ Chí Minh”, “thực tế cư trú tại thành phố Hồ Chí Minh từ năm năm trở lên và có cuộc sống ổn định” thì được nhập hộ khẩu.Bao giờ hộ khẩu mới được coi là giấy xác nhận cư trú? Bao giờ việc đăng ký, quản lý hộ khẩu được trả về đúng chức năng của nó là để quản lý nhà nước?

(Báo Tuổi trẻ)

09/11/2004