Bốc thuốc cho căn bệnh công chức vô cảm
Đi tìm nguyên nhân căn bệnh công chức vô cảm, bình tĩnh nghiên cứu một cách nghiêm túc, nhìn thẳng vào sự thật, không tránh né thì mới thấy được nguyên nhân, đồng thời cũng chính là rút ra được các giải pháp.

TS. Diệp Văn Sơn bắt mạch về bốc thuốc cho căn bệnh vô cảm của công chức Việt Nam.

Thứ nhất, công chức sống trong một môi trường phải nhìn nhận còn quá nhiều khiếm khuyết - vi trùng vô cảm lây lan - công chức từ khi mới lọt lòng sống môi trường bị ô nhiễm “Văn hóa chạy”. Trẻ con chứng kiến đi học chạy trường, vô bệnh viện chạy bác sĩ, chạy ra trường, chạy chỗ làm.

Công chức, anh ta vừa là thủ phạm vừa là nạn nhân. Khi anh ngồi ở vị trí làm việc với bộ mặt vô cảm của "người cho", “làm khó đôi khi ló ra tiền”, thì khi đến công sở khác, đóng vai "người xin" anh cũng sẽ gặp những gương mặt như vậy. Trong môi trường, như vậy anh vừa là nạn nhân vừa là thủ phạm!
Công chức sẽ bớt vô cảm khi xã hội ngày càng lành mạnh hơn.

Hoạt động công vụ - thiếu điều chỉnh

Thứ hai, lâu nay hoạt động công vụ thiếu luật hoạt động công vụ để điều chỉnh hành vi của công chức. Hôm nay ta chỉ có Pháp lệnh Cán bộ công chức chỉ chứa đựng không đến 10% nội dung hoạt động công vụ.

Hoạt động công vụ là hoạt động thực hiện chức năng, nhiệm vụ của công chức trong các công sở nhằm giải quyết quan hệ giữa các cơ quan Nhà nước với nhân dân.

Đối tượng phục vụ của công vụ là mọi tổ chức, công dân và người nước ngoài.
Hoạt động công vụ phải thực hiện theo nguyên tắc thống nhất, công khai, tuân thủ pháp luật, đúng thẩm quyền và chịu trách nhiệm cá nhân.

Hoạt động công vụ bao gồm : Tổ chức công sở, trách nhiệm của công chức khi thi hành công vụ; quan hệ trong công vụ; thủ tục hành chính.

Khi có luật rồi, áp dụng phải thật nghiêm, nâng cao trách nhiệm hoạt động thanh tra công vụ. Có như vậy mới mong lập lại kỷ cương trong hoạt động công vụ.

Công nghệ hành chính
Thứ ba, nền hành chính hiện nay vận hành thiếu một công nghệ hành chính tiên tiến. Không nên chỉ dừng lại ở mức độ hô hào, kêu gọi lương tâm chức nghiệp của công chức như vậy chưa đủ, có phần duy ý chí. Rất cần đưa vào quá trình hoạt động công vụ những giải pháp, những biện pháp kỹ thuật khách quan bắt buộc mọi công chức, dù muốn hay không muốn, vẫn phải tuân thủ chấp hành.

Trong công nghệ hành chính, người ta đã áp dụng tiêu chuẩn quản lý chất lượng theo bộ tiêu chuẩn ISO-9000 áp dụng cho cơ quan hành chính Nhà nước. Nếu tuân thủ đúng quy trình thì công chức không có lý do gì chần chừ không giải quyết đúng hẹn công việc của dân.

Với kỹ thuật này hoàn toàn có thể kiểm tra từng vị trí công việc trong hệ thống, từ người thừa hành một phần việc trong công đoạn đến lãnh đạo các cấp. Đặt trong guồng máy vận hành theo hệ thống như vậy, nếu bộ phận nào, cá nhân nào không tuân thủ những quy định, không làm đúng quy chế cam kết sẽ bị loại ra lập tức.

Điều này có thể lý giải tại sao nhiều nền công vụ không đặt nặng việc giáo dục tinh thần phục vụ nhân dân bằng các bài thuyết giảng mà kết quả công việc dân rất hài lòng. Đó là vai trò khách quan khoa học của công nghệ hành chính tiên tiến phát huy tác dụng.

Nói lên điều này không hề đề cao kỹ thuật coi nhẹ yếu tố con người mà muốn nói lên xu hướng phải đặt con người trong một tổ chức nề nếp, tuân theo quy trình nghiêm ngặt. Những điều này ta đang thiếu. Trong quy trình đó, dù anh có muốn làm bậy cũng không thể làm được, nếu vẫn cố tình làm thì sẽ nhanh chóng bị phát hiện và bị loại ra ngoài bộ máy. Chính những điều này tạo thành nếp văn hóa cho công chức là không muốn - và không dám - làm bậy. Chỉ khi ấy ta mới có thể nói đến chống căn bệnh “vô cảm”, thói quan liêu cửa quyền, tham nhũng của công chức, một căn bệnh đồng hành với quyền lực.

Cam kết trách nhiệm
Thứ tư, thiếu vắng sự giám sát của cộng đồng một cách khoa học hữu hiệu hoạt động của công chức. Lâu nay ở ta có tổ chức lấy phiếu điều tra về sự hài lòng của công dân đối với các cơ quan công quyền cung cấp dịch vụ hành chính công.


Tuy nhiên việc lấy phiếu sự hài lòng này tổ chức theo từng đợt, tổ chức thiếu khoa học nên kết quả thu được rất thấp trong việc điều chỉnh hành vi của cơ quan công quyền và công chức thừa hành. Từ bài học kinh nghiệm của các nước thiết nghĩ gợi ý một cách làm hiệu quả, thiết thực hơn.

Chế độ cam kết phục vụ cộng đồng của chính phủ và chính quyền các cấp là một việc mới trong lĩnh vực quản lý công cộng, được hình thành từ thập kỷ 90. Đó là một cơ chế hữu hiệu để nâng cao hiệu quả các tổ chức công cộng do chính phủ và các cấp chính quyền thành lập.

Chế độ cam kết phục vụ cộng đồng, phục vụ công dân không chỉ dừng lại ở những lời kêu gọi, nhắc nhở, động viên, thậm chí chỉ thị mệnh lệnh mà phải thiết kế thành một quy trình, một công nghệ nhiều công đoạn.

Cam kết trách nhiệm: Đây là cam kết chịu trách nhiệm khi tổ chức công cộng đó không thực hiện đúng những điều đã cam kết. Thí dụ, nếu tổ chức đó không thực hiện đúng cam kết thì phải xin lỗi dân hoặc bồi thường thiệt hại cho dân.

Cơ chế thực hiện cam kết: Cam kết phục vụ là một chế độ bao gồm nhiều khâu. Xác định phạm vi cam kết, công bố nội dung phục vụ, tiêu chuẩn phục vụ, trình tự phục vụ, hình thức trách nhiệm khi không thực hiện đúng cam kết chỉ là bước đầu tiên. Điều quan trọng là thực hiện cam kết, do đó phải có cơ chế thực hiện cam kết. Cơ chế thực hiện cam kết bao gồm cơ chế giám sát từ bên ngoài, cơ chế quản lý nội bộ, sự bảo đảm về mặt kỹ thuật. Cơ chế thực hiện cam kết bao gồm:

- Tăng cường lãnh đạo đối với chế độ cam kết phục vụ.
Chế độ cam kết phục vụ là một việc hoàn toàn mới, do đó phải tăng cường lãnh đạo, điều hòa phối hợp và hướng dẫn kỹ thuật. Thí dụ ở Anh, bộ phận lãnh đạo việc thực hiện hiến chương công dân, chịu trách nhiệm thu thập thông tin về phong trào này và thông báo công khai cho xã hội biết.

- Thiết lập và hoàn thiện cơ chế giám sát của xã hội.
Cơ sở để chế độ cam kết phục vụ phát huy tác dụng là sự giám sát của xã hội. Chủ thể giám sát bao gồm công chúng, phương tiện thông tin đại chúng, dư luận xã hội, mạng lưới giám sát xã hội. Ở Anh quốc, lãnh đạo hiến chương công dân đã thành lập 24 mạng lưới thông tin về chất lượng phục vụ do hơn 1.000 người lãnh đạo các tổ chức công cộng và tổ chức tư nhân hợp thành, mỗi quý xuất bản một cuốn “Tin tức cam kết phục vụ xã hội”, cung cấp miễn phí cho bạn đọc.

Thành phố Yên Đài - Trung Quốc đã thiết lập và kiện toàn cơ chế giám sát của xã hội với tổ chức công cộng. Quy định ngày 5 hàng tháng là ngày tiếp dân, lắng nghe ý kiến của nhân dân về công tác xây dựng của thành phố; mỗi quý tổ chức tọa đàm một lần với nhân dân; thành lập 63 mạng lưới giám sát trong thành phố; xây dựng chế độ giám sát viên, thông tin viên về chế độ cam kết phục vụ xã hội; kết hợp sự giám sát của công chúng, sự giám sát của các tổ chức thông tin đại chúng và sự giám sát của mạng lưới chuyên môn.

- Tăng cường quản lý nội bộ về chế độ cam kết phục vụ.
Việc thực hiện nội dung và tiêu chuẩn đã cam kết, ở mức độ lớn, phụ thuộc vào trình độ quản lý nội bộ của các cơ quan. Để tăng cường và cải thiện thể chế quản lý nội bộ, trước hết cần hoàn thiện những quy định về quản lý nội bộ bao gồm quy tắc chung, quy tắc phục vụ cụ thể, trình tự làm việc, tiêu chuẩn công tác, quy định về kiểm tra, thưởng phạt. Căn cứ vào nhu cầu của chế độ cam kết phục vụ, xây dựng quy tắc chi tiết để có thể thông qua sự cố gắng của nhân viên, đạt được chất lượng và tiêu chuẩn phục vụ đã cam kết.

Thay đổi cơ chế quản lý công chức
Thứ năm, thiếu chế độ đã ngộ thích đáng, thưởng phạt công minh, cần thay đổi cơ chế quản lý công chức, cần làm rõ nâng cao trách nhiệm, quyền hạn của người đứng đầu đối với việc tuyển dụng, phân công, kỷ luật, đề bạt, buộc thôi việc đối với công chức sau khi tham khảo dân chủ ý kiến đồng thuận của tập thể người lao động; Bổ sung chế định sát hạch định kỳ đối với công chức; Tăng cường thanh tra công vụ. Thay thế chế độ biên chế bằng chế độ ký hợp đồng linh hoạt đối với công chức hành chính. Thực hiện thi tuyển công khai, cạnh tranh các chức danh công chức kể cả công chức lãnh đạo. Tính toán chế độ lương bổng hợp lý để công chức thi hành công vụ một cách thanh cao...

Đã có chủ trương đúng thì cần cương quyết chỉ đạo thực hiện, lấy sự hài lòng của dân làm tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động của công chức đi đến giảm dần và chấm dứt sự vô cảm của công chức. Khôi phục bộ mặt “công bộc” đúng nghĩa trong lòng dân.

Diệp Văn Sơn
Theo tuanvietnam.net