Website Cải cách hành chính

Trách nhiệm vật chất của công chức
Đọc bài: "Quyền và trách nhiệm" (Tuổi Trẻ ngày 8-4), tôi rất đồng tình với cách đặt vấn đề của TS Nguyễn Ngọc Điện: "...Tương ứng với quyền áp đặt chuẩn mực ứng xử lên toàn xã hội, nhà chức trách lẽ ra phải chịu trách nhiệm trong trường hợp ra quyết định không hợp lý, không khả thi và gây thiệt hại cho xã hội (bồi thường thiệt hại, hủy bỏ quyết định…)".

Nhà chức trách ở đây chính là công chức trong các cơ quan công quyền nói chung. Có thể thấy hoạt động của công chức thi hành công vụ tác động toàn diện đến kinh tế - xã hội của đất nước, đến đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Trong tổng thể các tác động đó có tác động thúc đẩy sự phát triển đem lại lợi ích cho đất nước, cho người dân nhưng cũng có những tác động gây thiệt hại cho đất nước và cho quyền lợi cụ thể của từng người dân.

Thế nhưng trên thực tế việc khuyến khích, động viên, khen thưởng, đề bạt công chức thường được quan tâm nhiều hơn so với việc kỷ luật công chức hoặc việc bồi thường thiệt hại do công chức gây ra. Mãi đến năm 1996, khi Bộ luật dân sự ra đời, nghị định 47/1997 mới cụ thể hóa hai điều 623, 624 của bộ luật này "về việc giải quyết bồi thường thiệt hại do công chức, viên chức nhà nước, người có thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng gây ra". Tiếp đến là pháp lệnh cán bộ công chức (năm 1998) và nghị định 97/CP qui định về xử lý kỷ luật và trách nhiệm vật chất của công chức nhà nước.

Tuy nhiên, các văn bản trên còn qui định khá chung chung nên trong thực tế hầu như chưa có công chức phải bồi thường, chịu trách nhiệm vật chất khi làm sai, vi phạm… Cụ thể các văn bản chỉ đề cập đối với mức bồi thường, hoàn trả, thủ tục… chưa đề cập đến cách xác định thiệt hại như thế nào, chủ yếu vẫn là dựa vào qui định của pháp luật dân sự.

Thực tế thiệt hại do công chức gây ra cho người dân hết sức đa dạng và phức tạp, diễn ra dạng này hay dạng khác, hình thức này hay hình thức khác. Vì vậy, các qui định của pháp luật về xác định thiệt hại phải vừa có tính khái quát cao, vừa có tính cụ thể để vận dụng một cách thống nhất và hiệu quả.

Thời gian qua, không chỉ có chuyện cấm xe ba gác tự chế trong khi chưa đưa ra được phương tiện thay thế gây thiệt hại cho người dân mà còn có những qui định khác làm ảnh hưởng đến dân. Cụ thể là hai thông tư của Bộ GTVT qui định các chủ phương tiện phải góp tài sản (xe) vào hợp tác xã (HTX) dẫn đến các chủ phương tiện xin ra HTX, làm HTX vận tải có nguy cơ tan rã. Liên hiệp Các HTX có ý định kiện Bộ GTVT ra tòa kinh tế và khi biết tin này, thái độ của một số quan chức ở Bộ GTVT tỏ ra thách thức.

Qua đấy người ta ngầm hiểu rằng chuyện Liên hiệp Các HTX định đi kiện chỉ là việc "con kiến kiện củ khoai". Hay như vụ các quan chức Sở Y tế TP.HCM ém nhẹm thông tin về chất gây ung thư trong nước tương, người tiêu dùng dọa kiện nhưng giới luật sư cho rằng khó có kết quả!?

Trong xu thế công khai, minh bạch, nâng cao tinh thần trách nhiệm trong hoạt động công vụ đã xuất hiện những tín hiệu đáng mừng. Để càng làm rõ trách nhiệm vật chất của cơ quan công quyền, của công chức, Luật thuế xuất nhập khẩu có điều khoản: "Cơ quan thuế chậm hoàn thuế cho các đơn vị xuất nhập khẩu sẽ chịu trách nhiệm bồi thường số tiền chậm hoàn thuế theo lãi suất ngân hàng". Việc bồi thường của cơ quan thuế sẽ đưa đến việc qui trách nhiệm vật chất của nhân viên thuế vụ trực tiếp giải quyết việc hoàn thuế.

Thủ tướng Phan Văn Khải từng ký ban hành chỉ thị 21/2005 về công tác đầu tư xây dựng cơ bản sử dụng vốn nhà nước và chống lãng phí, thất thoát trong đầu tư xây dựng: "Người quyết định đầu tư phải bị xử phạt hành chính, cách chức hoặc miễn trách nhiệm và bồi thường thiệt hại vật chất khi quyết định những dự án đầu tư sai, gây lãng phí tiền bạc của Nhà nước"...

Như vậy, trên thực tế đã có khá nhiều qui định để tiến hành xem xét trách nhiệm vật chất của công chức. Tuy nhiên, hầu như chưa thấy có trường hợp nào các qui định được áp dụng rốt ráo

Là con trong một gia đình nông dân, tôi vô cùng lo lắng khi nghe lệnh cấm các loại xe công nông, xe ba gác tự chế lưu thông trên đường. Tôi lo không biết bố tôi sẽ tưới cây bằng cách nào, nhà tôi sẽ chở củi bằng gì và thu hoạch chôm chôm xong thì lấy gì chở ra ngoài tiêu thụ. Từ mảnh vườn trồng chôm chôm này, bố mẹ tôi đã tằn tiện từng đồng để nuôi chúng tôi ăn học. Giờ đây, lệnh cấm xe công nông ban ra và gia đình tôi không có điều kiện để mua xe mới, một chiếc xe không nằm trong danh mục bị cấm. Bố tôi dạo này tóc bạc thêm vì lo lắng chuyện mưu sinh cho cả nhà. Tôi thấy lệnh cấm xe ba gác và xe công nông được ban ra khi các địa phương chưa có phương án thay thế loại xe bị cấm này bằng một loại xe khác phù hợp với túi tiền của người dân đã đẩy nhiều gia đình vào cảnh khó khăn. Tôi nghĩ các cơ quan chức năng khi đưa ra quyết định liên quan đến dân phải lường trước được những vấn đề phát sinh và có cách giải quyết rốt ráo, hợp lý.
Trần Thị Thu Thảo (hayhatlen25987@...)

DIỆP VĂN SƠN
Theo Website báo Tuổi trẻ

14/04/2008