Website Cải cách hành chính

Không cần giấy phép kinh doanh!
1/7/2006, Luật DN năm 2005 sẽ có hiệu lực thi hành. Một số nghị định của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số nội dung của luật đã được dự thảo, trong đó có dự thảo Nghị định về quản lý hệ thống giấy phép kinh doanh.
Thật ngạc nhiên vì không hiểu sao đến nay các nhà làm luật vẫn đưa ra khái niệm "Giấy phép kinh doanh" và ban hành quy định để quản lý nó. Chúng tôi cho rằng, giấy phép kinh doanh - một sản phẩm của cơ chế bao cấp - không thể tồn tại trong giai đoạn hiện nay mà chỉ có "Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh".

Một là, với nguyên tắc "Công dân được làm những gì mà pháp luật không cấm" thì "Giấy phép kinh doanh" không thể tồn tại cả về mặt lý luận và thực tiễn. Bởi vì, với những lĩnh vực mà pháp luật cấm thì không một "giấy phép" nào có thể cho kinh doanh. Tuy nhiên, có một số lĩnh vực, công dân vẫn được tự do kinh doanh nhưng phải đảm bảo một hoặc một số điều kiện nhất định nhằm bảo đảm lợi ích cộng đồng. Đó là những điều kiện kinh doanh. Điều kiện kinh doanh, có thể hiểu, là một hoặc một số quy định do cơ quan quản lý nhà nước đặt ra mà người kinh doanh bắt buộc phải có khi kinh doanh. Chẳng hạn các điều kiện kinh doanh đang có hiện nay gồm: vốn pháp định, chứng chỉ hành nghề, quy định về diện tích buồng phòng trong kinh doanh khách sạn... Với những điều kiện kinh doanh được xác lập một cách ổn định như: Chứng chỉ hành nghề, vốn pháp định thì người kinh doanh chỉ cần xuất trình bằng chứng hợp pháp chứng minh rằng đã hội đủ điều kiện quy định là được kinh doanh mà không cần xin một loại giấy nào khác. Với những điều kiện kinh doanh có thể bị thay đổi trong thực tế như diện tích buồng phòng, một số điều kiện về vệ sinh, an toàn thực phẩm... Sau khi kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền cấp cho người kinh doanh "Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh".

Hai là, trong thực tế hiện nay, việc cho ra đời giấy phép con đã bị kiểm soát chặt chẽ hơn, không ít trường hợp đã "sáng tạo", "lách luật" bằng cách sử dụng "các công cụ quản lý khác" mà bản chất cũng là những giấy phép con như quy định về chứng chỉ hành nghề và quy định về vốn pháp định. Chứng chỉ hành nghề kế toán, thẻ thẩm định viên về giá, chứng chỉ đại lý thuế trong dự thảo Luật Quản lý thuế, vốn pháp định 5 tỷ đồng với dịch vụ kinh doanh đòi nợ trong dự thảo Nghị định của Chính phủ về kinh doanh dịch vụ đòi nợ... là những ví dụ điển hình. Trong điều kiện của nước ta hiện nay, tuy nghị định do Chính phủ ban hành nhưng lại do các bộ, ngành có liên quan dự thảo. Vì vậy, không ít trường hợp, những ý đồ chủ quan nhằm nâng cao quyền của cơ quan quản lý, phục hồi cơ chế "xin-cho" đã được đưa vào nghị định. Do đó, cần có một Nghị định quy định về điều kiện kinh doanh.

Ba là, từ khi Luật DN năm 1999 có hiệu lực, Giấy phép kinh doanh tồn tại trước năm 2000 đã được đổi thành Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh. Trong các Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh đều có ghi: DN chỉ được thực hiện các hoạt động kinh doanh khi có đủ điều kiện. Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh không phải là Giấy phép kinh doanh, nó như một Giấy khai sinh của con người. Sự tồn tại khái niệm Giấy phép kinh doanh như hiện nay chỉ là do một "quán tính bao cấp" trong tư duy quản lý. Nhiều loại giấy phép đã được trả lại tên cho đúng với bản chất của nó là Giấy chứng nhận, chẳng hạn, Giấy phép đầu tư đã được Luật Đầu tư đổi thành Giấy chứng nhận đầu tư. Sử dụng Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thay cho Giấy phép kinh doanh trong một số trường hợp chỉ là "trả lại tên cho em" mà thôi.

Bốn là, thực tiễn quản lý trong những năm vừa qua cho thấy, việc cấp giấy phép là "lợi bất cập hại". Tác dụng quản lý của nó không nhiều, ngược lại, nó thể hiện sự hạn chế tự do kinh doanh, tạo quyền lực rất cao cho những người có quyền cấp phép - mảnh đất màu mỡ cho nạn tham nhũng. Khi DN được cấp phép hoạt động vi phạm pháp luật thì người ký giấy phép vẫn vô can. Vì vậy, không có lý do gì để tiếp tục cho tồn tại Giấy phép kinh doanh.

Báo Diễn đàn Doanh nghiệp ngày 05/04/2006.

06/04/2006