Public Administration Reform - Ministry Of Home Affairs

Để chính quyền cơ sở gần dân: Bắt đầu từ khu phố

Ông Lê Ngô Dân (bìa trái), Bí thư Chi bộ 5A, khu phố 5, P.7, Q.3, thăm hỏi một gia đình có hoàn cảnh khó khăn. Ảnh: VIỆT DŨNG

TPHCM hiện có 322 phường - xã với tổng số gần 63.000 đảng viên, trong đó hơn 50.000 đảng viên đang sinh hoạt ở chi bộ khu phố, tính ra, đại bộ phận khu phố, ấp đều có một chi bộ (93,57%). Tuy nhiên, năng lực và sức chiến đấu của nhiều tổ chức Đảng khu phố chưa được thể hiện rõ nét.

Đông nhưng chưa mạnh

Tại thành phố, MTTQ, các đoàn thể Đoàn TNCS, Hội Thanh niên, Hội LHPN, Hội Nông dân và các hội quần chúng khác đều có “chân rết” tới từng khu phố và tổ dân phố. Gần 20.000 tổ dân phố với hơn 6.000 tổ nhân dân đều có đảng viên hoặc người có uy tín làm tổ trưởng, tổ phó an ninh.

Đó là chưa nói hầu như mỗi tổ dân phố đều có đảng viên hoặc quần chúng cốt cán làm nòng cốt, có công an khu vực, dân phòng theo dõi địa bàn và được phân công làm công tác vận động quần chúng. Nhìn vào bộ máy khá chặt chẽ và đông đảo như thế, tưởng chừng mọi chuyện xảy ra ở địa bàn dân cư khó thoát khỏi tầm kiểm soát từ phường tới khu phố, tổ dân phố.

Nhưng trong thực tế, khi xảy ra tình hình phức tạp ở cơ sở, đặc biệt là vùng ven đang đô thị hóa thì hệ thống chính trị cơ sở chưa đủ sức hóa giải những mâu thuẫn phát sinh. Ấp Tam Tam Đông, xã Thới Tam Thôn, huyện Hóc Môn, “mở mắt đã thấy hàng chục nhà mọc lên” - cả chính quyền bất lực. Hai xã Vĩnh Lộc A, Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh) chỉ 5 tháng đầu năm 2008 có 500 nhà xây trái phép. Những tiêu cực trong quản lý đô thị, đất đai, môi trường, tệ nạn xã hội đã không được phát hiện và kiến nghị xử lý kịp thời từ khu phố, ấp, thậm chí có nơi còn làm ngơ, tiếp tay cho cán bộ thoái hóa. Rõ ràng, tổ chức đông nhưng chưa mạnh, không có sự giám sát lẫn nhau; năng lực và sức chiến đấu của tổ chức Đảng khu phố chưa thể hiện rõ nét vai trò của mình. Khu phố, tổ dân phố đang được coi là “có nhiều vấn đề cần xem xét” cả về tổ chức lẫn phương thức lãnh đạo.

“Một hạt nhân” hay “nhiều hạt nhân”?

“Quận 10 thử làm cuộc kiểm tra nghị quyết của 40 chi bộ khu phố thì thấy không có nghị quyết nào nói gì về mặt trận, đoàn thể khu phố cả! Vậy tổ chức Đảng ở địa bàn dân cư lãnh đạo quần chúng bằng hình thức nào? Đảng xa dân - vì chi bộ khu phố bàn chuyện cao xa; dân chưa tin Đảng - vì chưa thấy chi bộ khu phố làm được nhiều việc cho dân. Như thế, nghị quyết Đảng chưa tới được người dân cũng bắt đầu từ chi bộ khu phố” (Phát biểu của ông Lâm Đình Chiến, Bí thư Quận ủy quận 10, tại cuộc họp giao ban Thường trực Thành ủy TPHCM với bí thư 24 quận - huyện).

Với tốc độ dân số cơ học tăng nhanh, quy mô dân số ở mỗi khu phố và tổ dân phố đang tăng theo… từng tháng. Hệ quả là càng ngày có thêm “siêu tổ dân phố” với số lượng 70 - 150 hộ hay “siêu khu phố” với trên dưới 1.000 dân - bằng cả số dân một phường, xã ở tỉnh khác! Có tổ dân phố hơn 200 hộ nên không tìm được địa điểm họp tập trung cùng một lúc, chỉ còn cách chia làm 4 đợt họp trong tháng, mỗi tuần họp 50 hộ (!).

Song song đó, quy mô chi bộ khu phố (có 50 - 100 đảng viên) và một khu phố có nhiều chi bộ (có 2 - 8, thậm chí là 10 chi bộ/khu phố) cũng có xu hướng tăng nhanh. Điều này gây nhiều khó khăn cho việc nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của chi bộ khu phố trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, nhất là chăm lo đời sống nhân dân, giữ gìn trật tự xã hội trên địa bàn dân cư.

Giải pháp cho thực trạng khu phố có nhiều chi bộ, hầu hết cấp ủy địa phương đều áp dụng mô hình Đảng ủy phường phân công một đảng viên phụ trách, lãnh đạo phối hợp các chi bộ trong cùng một khu phố. Ưu điểm của mô hình này là Đảng ủy phường chỉ đạo trực tiếp tới từng chi bộ mà không phải qua cấp trung gian, qua đó việc triển khai nghị quyết Đảng vào cuộc sống sẽ nhanh chóng và đầy đủ hơn.

Nhưng hạn chế là do nhiều chi bộ lãnh đạo một đoàn thể khu phố (cũng có nơi phân chia mỗi chi bộ phụ trách một đoàn thể) nên sự lãnh đạo của khu phố khó thống nhất, dễ bị phân tán. Bí thư Đảng ủy phường 17 (quận Gò Vấp) Dương Văn Xướng kể, một khu phố có 6 chi bộ, đáng ra chỉ cần “một hạt nhân lãnh đạo” thì nay bị chia thành 6 “hạt nhân nho nhỏ”. Mỗi chi bộ đề ra những nghị quyết cắt khúc, vô hình trung tự làm phân tán nhau trong một khu phố.

Từ khi thành lập Đảng ủy bộ phận khu phố, bước đầu đã thống nhất các chi bộ trong cùng khu phố, trực tiếp lãnh đạo đoàn thể, tăng cường kiểm tra, đôn đốc việc thực hiện nhiệm vụ của Đảng ủy phường. Mô hình này xem ra phù hợp với thực tế, nhưng toàn TPHCM hiện mới có 9 trong tổng số 98 khu phố (có nhiều chi bộ) thành lập Đảng ủy bộ phận (ở quận 3, Bình Thạnh, Gò Vấp). Lý giải chưa muốn thành lập Đảng ủy bộ phận ở khu phố, nhiều Đảng ủy phường cho rằng: mô hình đảng ủy viên phụ trách vẫn đang phát huy tác dụng, hơn nữa, Điều lệ Đảng không quy định bắt buộc phải thành lập Đảng ủy bộ phận ở khu phố có nhiều chi bộ!

Đông nhưng là... ảo

Cấp ủy Đảng thực hiện nhiệm vụ lãnh đạo thông qua MTTQ và đoàn thể nhưng việc tập hợp quần chúng của đoàn thể cũng đang “có vấn đề”. Một cán bộ ở Ban Dân vận Thành ủy cho biết: Việc tập hợp quần chúng còn mang nặng hình thức; tính tự nguyện tham gia của hội viên còn thấp; số lượng hội viên đông nhưng không mạnh. Theo thống kê: 12% đoàn viên TNCS, 11% cựu chiến binh, 20% hội viên Hội nông dân vừa là hội viên của hội mình vừa là hội viên của các hội khác. Gộp chung lại, nghe thì lớn, nhưng đó là những con số ảo.

Phần lớn hoạt động của MTTQ và đoàn thể ở khu phố kém hiệu quả. Một trong những nguyên nhân là do không nắm được nguyện vọng của dân nên không tập hợp được dân. Nhiều ban đại diện mặt trận, chi đoàn TNCS khu phố chỉ lo hoàn thành chỉ tiêu cấp trên giao (chỉ tiêu đạt thấp thì không đạt danh hiệu thi đua!) nên ít thời gian chăm lo hội viên. Đã thế, có nơi khi không thuyết phục được quần chúng thì dùng mệnh lệnh hành chính…

Tuấn Sơn
www.sggp.org.vn

19/06/2008